Интересные ссылки

Сцяпан

Персанаж беларускага фальклору. Пасля прыняцця хрысцiянства ўспрыняў iмя хрысцiянскага святога (першамучанiка Стэфана), але захаваў рысы паганскага божышча. «Сцяпанам» або «Сцёпкаменем» называюць камень блізу в. Краснiкi Докшыцкага рна. Гэты камень у легендах упарта звязваецца з вытокам р. Вяллi, хаця цяпер яны знаходзяцца досыць далёка адзiн ад аднаго. Паводле адной з легендаў, «Сцёпкамень» з ляжачымi паблiзу валунамi гэта скамянелыя за працу на Вялiкдзень араты з яго валамi. «Скамянелыя валы», або «Быкi», вядомыя ў многiх мясцiнах Беларусi. Назвы «Кравец» i «Сцяпан» меў Барысаў камень блізу в. Высокi Гарадзец Талачынскага рна. Як паказвае аналiз паверяў, звязаных з камянямi«краўцамi», гэтыя валуны паяднаныя з культам хтанiчнага божышча (згадванне змея, вол як адно з увасабленняў Вялеса). Частка такiх камянёў называецца «шаўцамi», i, паводле паверяў, пашытыя боты нельга было абуваць у царкву, бо яны распадалiся на дробныя кавалачкi (г. зн. сувязь шаўца з нячыстай сiлай, прататыпам якой было хтанiчнае божышча або паганскі святар). Надпiс «Степан» на адным з валуноў у б. Цверскай губ. датуецца XII ст. У паданнi пра Сцёпкамень нявестай С. названа Улляна або Вялляна (коань *vel), якая потым стала ракой Вяллёй. Сцяпанаў камень вядомы i блізу Прапойска (Слаўгарад). У фальклорных творах нярэдка згадваецца С.пан. Вяч.Ус.Iванаў i У. М. Тапароў лiчаць яго пазнейшай заменай Перуна. Аднак фальклорны С. паводле сваiх характарыстык можа быць суаднесены з Вялесам. Дзень святога С., апекуна коней, адзначаецца пры канцы снежня, у рамках так званых «Вялесавых дзён». У беларускiх казках пра пастухоў, якiя пасвяць жывёлу Змея Гарымца, iмя апошняга для ўратавання ад гневу Грома з Маланкаю замяняецца iмем С. вялiкага пана, г. зн. С. тоесны Змею. Свята Вялiкдзень, на якiм у валачобных песнях Сцяпан паўстае галоўным гаспадаром, паводле шэрагу прыкметаў у часы паганства было звязана з культам Вялеса. У валачобных песнях С. згадваецца паралельна з Iллём (адпаведнiк Перуна), якi iдзе да С. на двор. Значыць, IлляПярун i С. гэта розныя персанажы. Вiдавочна, пасля прыняцця хрысцiянства ў народных паверях i фальклоры С., Мiкола i Улас замянiлi Вялеса. Замена Вялеса, якому быў прысвечаны шэраг катэгорый культавых камянёў, С., можа быць вытлумачана тым, что кананiзаваны пасля смерцi першамучанiк Стэфан быў пакараны праз пабiццё камянямi. У паданнях С. нярэдка згадваецца разам з Кацярынай.