Интересные ссылки

Няцотнасць

Тое, што проці стаіць цотнасці; у лічбавай cімволіцы беларусаў адлюстроўвае незаверша насць, нестабільнасць, адкрытасць, у шырокіх культуралагічных кантэк стах тоесная наступным апазіцыям: хаосу, смерці, злу, леваму, руху су праць Сонца і разам з тым адпавядае мужчынскаму пачатку. У міфапаэ тычнай традыцыі асноўнымі ўзбу джальнікамі супрацьстаяння зяўля юцца адзін і два, два і тры, тры і чатыры, шэсць і дзевяць, дванаццаць і трынаццаць, трыццаць тры і сорак. Аднак дамінантнымі прадстаўнікамі Н. у беларускай міфалогіі і культуры ёсць лікі адзінтрысемдзевяць трынаццаць. Практычна ўсе яны ў міфапаэтычнай мадэлі свету звязаны з хранатопам «таго» свету, смерці. Вы няткам выступаюць адзінка і тройка, для якіх характэрна шырокая амбіва лентнасць (напрыклад, негатыўнае стаўленне да панядзелка як да пер шага дня тыдня і разам з тым першы сноп захоўвалі ў хаце на самым гана ровым месцы; тое ж сама ўласціва і для тройкі), а таксама сямёрка, якая літаральна знітоўвала між сабой мак ракосм і мікракосм сямейнародавай сацыякультурнай арганізацыі. Найбольш шырока Н. прадстаўле на ў пахавальнапамінальнай абрад насці. Памінальны стол (траціны, дзевяціны, саракавіны і ўгодкі) рас пачынаўся з таго, што па кругу (толькі па сонцы) пускаліся тры спецыяль ныя рытуальныя стравы, кожны з прысутных абавязаны быў тройчы па каштаваць кожнай стравы; звычай жорстка прадпісваў: на жалобным стале дазвалялася выпіць толькі тры чаркі. У час вынасу труны з нябож чыкам з хаты яе тройчы апускалі на парог. Калі труну апусцілі ў магілу, то кожны з радні першага і другога калена сваяцтва кідалі па адной мед най манеце, а ўсе астатнія ўдзельнікі абраднай дзеі кідалі ў магілу па тры жменькі зямлі. Першыя памінальныя сталы ў пра васлаўных беларусаў адзначаюцца на трэці і дзевяты дзень пасля смерці, прычым на дзевяціны, як правіла, запрашалі толькі 9 чалавек у знак падзякі за дапамогу ў асноўных мо мантах абраду пахавання: трох тых, хто мыў нябожчыка; трох тых, хто рабіў труну, трох тых, хто ка паў магілу. Святы ўшанавання памер лых пасля году адзначаліся ў трэцюю суботу пасля Пакроваў (радзіцель ская субота, Восеньскія Дзяды) і на дзевяты дзень пасля Вялікадня (Ра даўніца). На гадавыя святы ўшана вання продкаў на могілках і дома на стол ставілі няцотную колькасць страў (ад сямі да дзевятнаццаці, у за лежнасці ад заможнасці сямі). На Ра даўніцу на магілу ставілі адну чарку з гарэлкай, клалі адзін кавалак хле ба, адно велікоднае яйка, адзін пернік, цукерку, адзін яблык. Святоч ны стол на Восеньскія Дзяды павінен быў адпавядаць адначасова двум па трабаванням: не пакрыўдзіць продкаў (для іх ставілі Н. колькасць страў) і не нашкодзіць жывым (кожная страва па давалася на стол у дзвюх талерках). Той самы прынцып дыхатаміі Н./ Ц. вызначаў паводзіны прысутных у храме. Кожны прыхаджанін ушаноў ваў свой род «аж у сёмае калена», але абавязкова ставіў дзве свечкі: адну «за здароўе» тых, каму жыццё далі яны (дзеціўнукіпраўнукі), другую за «спачын» тых, хто жыццё даў ім (бацькідзядыпрадзеды). Космас сялянскай хаты таксама падпарадкоўваўся супрацьстаянню парнасці і няпарнасці. Звычайна зруб складаўся з трынаццаці вянкоў: два наццаць з іх вызначалі прастору жыл лёвай камеры, а трынаццаты выходзіў на гарышча, якое, згодна з народнымі ўяўленнямі, лічылася сферай існаван ня прадстаўнікоў іншага свету. У Верхнядзвінскім рне Віцебскай вобл. захаваўся звычай: чаркі на стол не ставяць, іх на сподачку вакол ста ла абносіць гаспадар. I гэты рытуал дакладна паўтарае папярэдні алга рытм абрадавага дзеяння. Гаспадар ставіць на сподак чатыры чаркі (для жывых) і тройчы (ушанаванне памер лага) па сонцы робіць абход вакол ста ла. Спачатку наліваюць чатыры чаркі, чатыры чалавекі бяруць іх са сподач ка і выпіваюць. Гаспадар зноў налівае рытуальнае пітво ў тыя ж чаркі для на ступных чатырох чалавек і г. д. Дыхатамія Н./Ц. прысутнічае і ў абрадавай практыцы беларускіх ча раўнікоў. У Салігорскім рне да на шых дзён захаваліся паданні пра ваў калакаў. Чалавек, які збіраецца ператварыцца ў ваўкалака, ідзе ў лес, на паляне ўбівае чатыры асінавыя калы, абгарадзіўшы зону трансфар мавання, і тройчы куляецца праз га лаву назад. Калі трэба зноў вярнуцца ў аблічча чалавека, то працэдура паў тараецца ў адваротным накірунку. Хрысціянскае трыадзінства Твор цы Сусвету (Бог Бацька, Бог Сын і Бог Святы Дух) зрабіла моцны ўплыў на трактоўку Н. і перш за ўсё ліку тры. Ён набывае амбівалентны характар і ў магічнаабрадавай практыцы стано віцца рэлевантны Ц., г. зн. набывае рысы гармоніі і прадукавальную на кіраванасць. Народныя знахары паў тараюць замову, як і малітву, тры разы, формула зааміньвання патрой ваецца і да т. п. Н. лік шырока прад стаўлены ў абрадавай практыцы бе ларусаў. Так, напрыклад, каб дзіця любіла сваю сямю і пільнавалася сва ёй хаты, кума пахрышчанае дзіця, як толькі яго прынясуць з храма ў хату, тройчы абносіла па сонцы вакол слу па пячнога. У першыя тры дні пасля нараджэння дзіцяці нельга было нічо га даваць з хаты. У былой Магілёўс кай губ. бабкапавітуха насыпала ў міску з вадой авёс і прутком памеш вала з рознымі прыгаворамі, потым клікала «радзіху», а хтонебудзь з прысутных жанчын абліваў іх той ва дой тры разы. У чацвер пасля Благавешчання гаспадар выконваў рытуал заворван ня. Ён апранаўся ў чыстую бялізну, браў з сабой акраец хлеба, соль, хрэш чык, яйка і адпраўляўся ў поле. Там ён праводзіў толькі тры баразны, па луднаваў і вяртаўся дадому. Кожны раз як толькі хлеб даста нуць з печы, гаспадыня кідала ў яе тры палены дроў, каб можна было на «тым» свеце перайсці па гэтых клад ках праз раку, якая «аддзяляе неба ад зямлі». На вясельным караваі, які рабіўся ў доме маладой, побач з «шышкай двайчаткай», апаясанай Месяцам, ма цавалася «шышкатрайчатка», апая саная Сонцам.