Интересные ссылки

Абыдзённик

Рытуальны знад бень (у беларусаў часцей за ўсё Ручнiк) Элемент традыцыйнага строю, семантычна вылучаны ў бага та якіх абрадах (калядных, пахаваль ных i iнш.). У глыбокай старажыт насцi А. быў своеасаблiвым «пасвед чаннем» родавай прыналежнасцi. Кожны род меў сваю форму А., матэ рыялам для якога служыла скура з заднiх ног татэмнай жывёліны. У Ся рэднявеччы скураны А. упрыгожваў ся вышыўкай нiткамi. Узоры мелi магiчны характар. Вядомыя абрады, у якiх па памер лых ахвяравалi стары стаптаны А. Яшчэ нядаўна месцамi iснаваў звычай: на Каляды дзяўчаты набiралi поўныя начоўкi свайго А. i падкiдвалi ўгару. Чый А. хутчэй выпадзе з начовак, тая дзяўчына магла спадзявацца неўзаба ве выйсцi замуж. На Беларусі існуе нямала паданняў пра археалагічныя помнікі (гарадзі шчы і курганы), якія нібыта былі на сыпаны шведамі (французамі, тур камі, татарамі), што нанасілі зямлю ботамі. , выраблены ў пэўнай кры зiснай сiтуацыi: пры эпiдэмii, падчас засухi, градабою ды iншых няшчас цях (ёсць звесткі пра тое, што ў не каторых мясцінах А. апошнi раз ткалi ў перыяд калектывiзацыi, у гады Вялiкай Айчыннай вайны). Ры туал вырабу А. такі: у адной хаце за дзень цi за ноч жанчыны (часам толькi старыя, «чыстыя» або ўдовы) цi дзяўчаты пралi кудзелю i ткалi ручнiк. Атрыманую тканiну ахвя равалi ў царкву, выраб вешалi на аб раз цi крыж на ростанях, абыходзiлi з iм вакол вёскi, поля, пераганялi праз яго жывёлу. Абыдзённаму руч нiку прыпiсвалася ўласцiвасць ус прымаць, убiраць у сябе рэальнае зло або служыць неадольнай перашко дай для яго пранiкнення ў жыццёвае кола людзей. Даследнiкi магiчныя якасцi А. звязваюць з яго навiной, а значыць, з абсалютнай чысцiнёй, пры сутык неннi з якой разбiваецца моц нячыс тай сiлы. У час абходу вёскi А. ахоп лiвалася ўся асвоеная дадзеным соцыумам прастора. Варыянты ры туалу з наступным спальваннем А. выступаюць як пазбаўленне ад скан цэнтраваных у iм няшчасцяў, як вяртанне ў свет прыроды «адпраца ванай» рэчы. Iнакш кажучы, ткан не абыдзённага палатна звязвалася з iдэяй абнаўлення свету i вяртання яму першапачатковай чысцiнi. Сiла абыдзённага ручнiка паляга ла ў прысутнасцi ў iм своеасаблiвай моцы, псiхiчнай энергii ўсяго калек тыву, тоеснай высокiм духоўным памкненням. Архаiчныя формы абраднасцi выяўляюць тэндэнцыю, якую можна тлумачыць як утварэн не магiчнага кола, г. зн. узвядзенне непераадольнай для эпiдэмii мяжы. Магчыма, першапачаткова кавал кам палатнiны абкружалi ўсю вёску, ствараючы магiчнае колапояс. Па зней рэальнае апаясванне было за менена на сiмвалiчнае абыходам вакол сяла з А. Тканне ручнiка часам супра ваджалася паралельным рытуа лам варожбамi i ўстаноўкай мужчынамi абыдзённага крыжа. Вядомае ў беларусаў i апаясван не храма. На св. Аляксея плялi абы дзённую сетку, каб добра лавiлася рыба. У гэтых абрадах паўната i завер шанасць усяго працэсу за кароткi тэрмiн часу надавала вырабам са кральнасць i магiчную моц.