Интересные ссылки

Купала

Купблле, Iвбн, Ян, ста ражытная абрадавая ўрачыстасць, прымеркаваная да летняга сонцаста яння найвышэйшага росквiту жы ватворных сiл зямлi. Свята персані фікавалася ў вобразе мiфiчнай iстоты Купалы. У выніку пазнейшага на слаення на язычнiцкi абрад хрыс цiянскай традыцыi свята прывязала ся да дня Раства Iаана Хрысцiцеля і ў праваслаўных адзначаецца ў ноч з 6 на 7 ліпеня н. ст. К. як мiфiчны воб раз увасабляла сабою лялька жа ночае чучала, якое насiлi, скакалi з iм, запальвалi i тапiлi ў вадзе. Пахо джанне слова «Купала» выводзiцца з iндаеўрапейскага кораня *kup (кiпець, палымяна прагнуць), блiзкае яно да лацiнскага cupio (прагна жа даць фiзiчнай блiзкасцi), суадносiцца з паняццямi «купацца», «збiрацца ў купу», «купiцца» (сукупляцца), што паказвае на сувязь абраду з агнём (зямным i нябесным, прадстаўленым на абрадзе вогнiшчам, запаленым ко лам, палаючаю кветкаю) i вадою, з вольным каханнем («Схожахуся на игрыща, и ту умыкаху жены собе, с нею же кто совещащеся; имяху же по две и по три жены»). Да купальскай ночы рыхтавалiся з ранiцы. Жанчыны i дзяўчаты iшлi на луг збiраць кветкi i зёлкi, якiя ў гэты дзень набываюць асаблiвую га ючую сiлу. Пасвечаныя ў царкве i за сушаныя, яны потым служылi ле кавымi сродкамi на цэлы год. З кветак плялi вяночкi для варажбы, кветкi ку палак уторквалi ў сцены мiж бяр веннямi, загадваючы на лёс кожнага з сямейнiкаў. Удзень на месца правя дзення свята (часцей на пагорку цi на паляне) зносiлi розную старызну для купальскага вогнiшча. Жывы агонь для яго здабывалi шляхам трэння ка валкаў дрэва. Як сiмвал Сонца ўздымалi на жардзіне запаленае кола. Полымя святочнага агню надзялялася ачышчальнай сiлай ад злых духаў, праганяла смерць, на iм прасушвалi сарочкi хворых, да яго падносiлi дзя цей, што занядужалi. Моладзь скака ла вакол вогнiшча, вадзiла карагоды, спявала. Тут жа гатавалi абрадавую вячэру, частавалiся. У агонь у якасцi ахвяры кiдалі пучок лёну са словамi заклiнаннямi «Зарадзi лён». Верылi, што на купальскае вогнiшча ў гэтую ноч, калi адбываецца разгул нячыс тай сiлы, могуць зявiцца ведзьмы, ча сам ператвораныя ў тую цi iншую жы вёлу. Калi нейкая iстота (кот, сабака, жаба) выклiкала падазрэнне, ёй наносiлi калецтва, каб па iм паз наць потым, хто з аднавяскоўцаўпя рэваратняў вядзьмарыць. Ад ведзь маў, якiя робяць заломы ў жыце, заезджваюць у гэтую ноч коней i адбiраюць малако ў кароў, вывешвалi над дзвярыма хатаў, хлявоў цi выкладвалi на вокнах розныя абярэгi (апатрапеi) колючыя, рэжучыя, пя кучыя рэчы: сярпы, iголкi, косы, кра пiву, а таксама святаянскiя зёлкi, грамнiчную свечку або забiтую саро ку, кiдалi ў жыта галавешку. Апоўна чы моладзь iшла ў лес шукаць Папа рацькветку. У купальскую ноч на яе сыходзiць агонь Перуна, i яна ўспых вае яркiм цветам, цвiце некалькi iмгненняў, i трэба паспець ухапiць яе: «Хто гэту кветку здабудзе, будзе мець усё, чаго толькi душа пажадае». Ава лоданне Папарацькветкай атая самлiвалася з багаццем, з закапанымi скарбамi, якiя ў гэтую ноч выходзяць на паверхню прасушыцца. У падан нях расказвалася, што на К. раслiны размаўляюць мiж сабою, дрэвы пера ходзяць з месца на месца. Пашыранаю на купальскiм свяце была варажба. Маладыя людзi загад валi, што iх чакае ў будучынi. Па кiну тых папарна вянках сачылi, сыдуцца яны цi расплывуцца ў розныя бакi, чый вянок паплыве далёка, а чый прыстане да берага. Выходзячы на ростанi, дзяўчаты зубамi зрывалi трыпутнiк, кажучы: «Трыпутнiк трыпутнiк, ты расцеш пры дарозе, ба чыш старога i малога, цi не бачыў майго мiлога?» i чакалi, што са снiцца суджаны. Пад ранiцу хлопцы i дзяўчаты купалiся ў рацэ, качалiся па купальскай расе, каб набрацца ад яе моцы; сустракалi ўсход сонца, якое, падымаючыся, «iграе», «купаец ца» дзелiцца на кругi, сыходзiцца, пералiваецца рознымi колерамi. К., як вынiкае з народных песняў, па значана было магутным прыродным рухам i адначасова рухам чалавечай працы: «Святы Iван колас налi ваець пчолы содзiць, коску пра вiць лугi пратаць, у сцiрты кiдаць»; «Святы Ян Божы каваль: косы круцiць, сярпы зубiць»; «Святы Iван гнаёк возiць»; «Святы Яне папар арэць, барануець». У свяце К. спалу чылiся культы сонца, агню, вады, раслiннасцi.